Healthy ageing met een dwarslaesie

Nadat je in een rolstoel bent terechtgekomen, wordt je lichaam niet alleen gedwongen om te gaan met de directe impact van je verlamming, maar het moet ook omgaan met de biochemische veranderingen, hormonale veranderingen, fysieke pijn en psychologische stress die plaatsvinden. Dat is niet niks. Al deze factoren dragen doorgaans dan ook bij tot de ontwikkeling van vele gemeenschappelijke, terugkerende en potentieel levensbedreigende secundaire gezondheidscomplicaties, zoals gewichtstoename, insulineresistentie, diabetes type 2, hart- en vaatziekten, drukplekken (decubitus), ontstekingen en zweren, pijn, slaapapneu, vermoeidheid, blaas- en nier-infecties en constipatie of andere darmproblemen.

Annemarie de Vries-Postma Het Sit Smart Dieet

Overgewicht en hart- en vaatziekten

Mensen met een dwarslaesie komen gemiddeld 2 kilo per jaar aan vanwege een veel lager energieverbruik, en 2 op de 3 mensen met een dwarslaesie blijken overgewicht te hebben. Ook blijkt dat diabetes en hart- en vaatziekten de voornaamste doodsoorzaak is onder mensen die leven met een dwarslaesie. De meest voorkomende onderliggende doodsoorzaak blijkt vaak een verslechterde bloedsomloop en slechter ademhalingsstelsel en verslechterde longfunctie te zijn.

Mensen met een dwarslaesie komen gemiddeld 2 kilo per jaar aan.

Versnelde veroudering

Ook lijden ze eerder en heviger onder de gevolgen van ouder worden. Ouder worden met een lichamelijke beperking vraagt veel van je lichaam en je beschikbare draagkracht. Als je vanaf je geboorte een lichamelijke aandoening hebt of deze, zoals ik, al op jonge leeftijd gekregen hebt, kun je eerder in je leven met ouderdomsklachten te maken krijgen. Dit is vaak wel 20 tot 30 jaar eerder dan bij mensen zonder beperking. Lichamelijke problemen, pijn en vermoeidheid leiden bij vele van ons tot sociale, financiële en/of geestelijke problemen, vaak al vanaf een leeftijd van 40 jaar. Het is voor ons dus bepaald niet eenvoudig en vanzelfsprekend om (gezond en gelukkig) oud te worden.

Het leven met een dwarslaesie is topsport. Hierdoor kan het lichaam van iemand van 40 jaar al versleten zijn.

Leven met dwarslaesie is topsport

Het leven met een dwarslaesie is topsport. Hierdoor kan het lichaam van iemand van 40 jaar al versleten zijn. Vroeger werden mensen met een beperking dan ook zelden oud. Hoe kan het eigenlijk ook anders? Zitten dwingt ons letterlijk in een positie waar we niet voor gemaakt zijn. We zijn bedoeld als rechtop bewegende wezens, die zich aanpassen aan de zwaartekracht – in plaats van zich eraan over te geven.

De gevaren van altijd zitten

Toch viel het tijdens mijn jarenlange revalidatieperiode (en ook tijdens de vele jaren behandelingen in het medische circuit daarna) op dat de beoefenaars in het veld nauwelijks tot geen kennis hadden van de gevaren van (in een rolstoel) zitten, en er dus geen voorlichting was over de risico’s van een sedentair bestaan – laat staan dat ze kennis hadden over hoe je zou moeten eten om deze risico’s te bestrijden. Ik heb me daar altijd over verbaasd en verbaas me daar nog steeds over.

Er is sinds jouw revalidatieperiode in de jaren tachtig veel veranderd’ zegt men graag. Maar als het op voeding- en leefstijl aankomt, is dat helaas allesbehalve waar.

Tijd voor voeding en leefstijl in de revalidatie

‘Er is sinds jouw revalidatieperiode in de jaren tachtig veel veranderd’ zegt men dan vaak graag, maar, vooral als het op voeding- en leefstijl aankomt, blijkt dat allesbehalve waar. Men begint nu gelukkig wel over voeding- en leefstijlgeneeskunde na te denken, maar de echte invulling is er beslist nog niet. In sommige centra is men weliswaar bezig de catering aan te passen door meer met verse en onbewerkte producten te werken, maar dat is natuurlijk nog heel erg algemeen; het heeft nog niets te maken met het specifiek aanpassen van de voeding op een rolstoel gebonden bestaan.

Als ik tijdens lezingen mensen vertel over de gezondheidsrisico’s van hun rolstoelleven, dan is de reactie steevast: “o ja, echt?” De feiten komen vreemd genoeg als een complete verrassing. Met als gevolg dat men vaak ook de keiharde noodzaak niet inziet van een verandering van eetpatroon.

Voorlichting

En ook qua voorlichting moet er nog een hoop gebeuren. Ik merk bij mijn lezingen steeds weer dat weinig mensen weten welke secundaire complicaties er door hun beperking op de loer liggen. Als ik mijn lezingen begin met de vraag: ‘Zijn jullie op de hoogte van de gezondheidsrisico’s van jullie zittende (of: “sedentaire”) bestaan?’ is het antwoord van de patiënten steevast ‘nee’. Men weet vaak niet eens wat het woord “sedentair” betekent. En als ik mensen met een dwarslaesie vertel over de gezondheidsrisico’s voor lichaam en geest van hun rolstoelleven, dan is hun reactie steevast: “shocking!” De feiten komen vreemd genoeg als een complete verrassing. Met als gevolg dat men vaak ook de keiharde noodzaak niet inziet van een ander eetpatroon en een verandering van leefstijl.

In sommige revalidatiecentra is men weliswaar bezig de catering aan te passen met meer verse en onbewerkte producten, maar dat is natuurlijk nog heel erg algemeen; het heeft nog niets te maken met het specifiek aanpassen van de voeding op een rolstoel gebonden bestaan.

Patiënten gaan tot op heden eigenlijk met lege handen (of met onvolledige, verouderde informatie) haar huis na hun revalidatieperiode. Ze krijgen geen voedingsrichtlijnen mee. Ze hebben niet geleerd hun calorie-inname aan te passen aan hun rolstoelbestaan. Ze weten niet welke koolhydraten ze niet – of nu juist wel zouden moeten eten. Ze hebben geen kookcursus gehad om zich een nieuwe manier van eten eigen te maken. Ze hebben geen informatie gekregen over het belang van veel water drinken of de juiste voedingssupplementen.

En ga zo maar door. Met als gevolg: een vaak onnodige snelle terugval en heropname in het revalidatiecentrum, door ernstige urineweginfecties, nierproblemen, uit de hand gelopen decubitus, pijn, allergieën of andere gezondheidsproblemen. Allemaal secundaire complicaties die buitengewoon goed te voorkomen, te genezen of te ‘managen’ zijn met de juiste voeding- en leefstijlaanpassing.

Patiënten gaan tot op heden eigenlijk met lege handen (of met onvolledige, verouderde informatie) haar huis na hun revalidatieperiode.

Er mist dan ook nog altijd een stap tussen revalidatiecentrum en naar huis gaan: gedegen voorlichting over de gezondheidsrisico’s van een rolstoelbestaan en wat er nu precies in je lichaam (en geest) gebeurt als je een zittend leven leidt, en informatie en training over hoe je eet- en leefstijl daar doortastend op aangepast zou moeten worden. Om gezond en energiek te zijn en het leven vol kracht en positiviteit tegemoet te kunnen treden. Maar ook om zelfredzaam te kunnen blijven en sociaal en maatschappelijk te kunnen blijven participeren en een volwaardig, menswaardig bestaan te kunnen leiden – in plaats van steeds weer aan de zijlijn van het leven te belanden door de secundaire complicaties van hun handicap. Ik zie te vaak dat mensen die eigenlijk vól in het leven zouden kunnen staan, ‘beroepsgehandicapten’ zijn geworden omdat hun leven in het teken staat van het vechten tegen secundaire complicaties. Terwijl werken aan je gezondheid zoveel inspirerender en opbouwender is, en zoveel beter is voor je zelfgevoel en eigenwaarde, dan het strijden tegen klachten en kwalen.

De meeste secundaire complicaties zijn buitengewoon goed te voorkomen, te beperken of om te keren met de juiste voeding- en leefstijlaanpassing.

Eerste voedingsgids voor rolstoelgebruikers

Daarom schreef ik samen met revalidatiearts Kees Hein Woldendorp het boek HET SIT SMART DIEET – Gezond eten als rolstoeler; zó doet je dat! Ik vind het vreselijk dat zo ontzettend veel mensen naast hun handicap ook nog eens veel te zwaar en chronisch ziek zijn en lichamelijk en geestelijk langzaam sterven door het voedsel dat ze eten. Ik kom lotgenoten tegen die in korte tijd zo zwaar zijn geworden, dat goede persoonlijke verzorging (en optimale hygiëne) haast een onmogelijkheid is geworden. Het is verdrietig om te zien hoe murw, down en gedemotiveerd mensen met een dwarslaesie na relatief korte tijd zijn en hoe slecht ze eruit zien.

Het is verdrietig om te zien hoe murw, down en gedemotiveerd mensen met een dwarslaesie na relatief korte tijd zijn en hoe slecht ze eruit zien.

Ook doet het pijn om te merken dat de meesten van ons in de veronderstelling verkeren dat we geen enkele macht hebben om ons gewicht en onze gezondheid zelf diepgaand te beïnvloeden en onszelf te beschermen tegen obesitas, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten. Want, dat kunnen we – kijk naar mij- wel degelijk! Ik werd dan ook geïnspireerd om dit boek te schrijven omdat ik wil dat veel meer mensen met een handicap gaan beseffen hoeveel invloed ze hebben op hun eigen gezondheid door de juiste voeding – en wát de juiste voeding voor een rolstoelbestaan dan precies ís. Mijn doel en missie met dit boek zijn om jou de juiste feiten, informatie, mogelijkheden en inspiratie te geven om jouw hoogste gezondheidspotentieel te kunnen bereiken.

HET SIT SMART DIEET is een praktische voedingshandleiding, speciaal geschreven voor rolstoel gebonden mensen en hun familie, vrienden, zorgverleners, de gezondheidszorg en medische professionals. Ik hoop dat je na het lezen van dit boek begrijpt waarom het van levensbelang is om je voedingspatroon aan te passen als je een dwarslaesie hebt. De kracht van voeding is enorm, en heeft een ongekende therapeutische waarde als het gaat om het voorkomen en genezen van de secundaire complicaties waar wij mee te maken krijgen.

Als wij onze levenskwaliteit willen beschermen en onze gezonde levensduur willen verlengen, dan zullen we moeten eten alsof of ons leven ervan afhangt. Want dat dóet het namelijk.

Food IS medicine! Maar het gaat om veel meer dan enkel het bestrijden van kwalen of langer leven. HET SIT SMART DIEET wil niet alleen jaren aan je leven toevoegen maar vooral ook meer leven aan je jaren. Als wij onze levenskwaliteit willen beschermen en onze gezonde levensduur willen verlengen, dan zullen we moeten eten alsof of ons leven ervan afhangt. Want dat doet het namelijk!

Ook liever anders eten dan constant klachten en kwalen, en steeds maar meer medicijnen?

Bestel HET SIT SMART DIET dan hier!

Het Sit Smart Dieet: optimale voeidng voor mensen met een dwarslaesie