“We moeten serieus werk gaan maken van leefstijl als medicijn”.

Revalidatiearts Kees Hein Woldendorp (1963) studeerde geneeskunde, volgde deels de opleiding tot tropenarts en specialiseerde zich vervolgens in de revalidatiegeneeskunde. Naast de revalidatie van chronische pijnklachten en neurologische aandoeningen, legde hij zich toe op de revalidatie van (beroeps)musici – een onderwerp waarop hij momenteel promoveert. Dr. Woldendorp is een veelgevraagd internationaal spreker en heeft vele publicaties in zowel de algemene pers als vakbladen op zijn naam staan. Hij schreef samen met Annemarie de Vries-Postma het boek De Complete Dwarslaesie Voedingsgids, dat binnenkort verschijnt.

Het valt niet meer te ontkennen dat voedings- en leefstijladvies in de behandelkamer thuishoort.

Al jaren zoekende

Dr. Kees Hein Woldendorp werkt al bijna twintig jaar voor Revalidatie Friesland, waar hij verantwoordelijk is voor een klinische revalidatie afdeling, waar mensen na een herseninfarct, met een hersenbeschadiging, neurologische aandoening (zoals MS) of een dwarslaesie revalideren. ‘Hoe kan ik bijdragen aan de kwaliteit van leven van deze patiënt?’ Dat is de vraag die hij zichzelf consequent stelt bij iedere patiënt die hij ontmoet. Woldendorp is als revalidatiearts dan ook altijd zoekende naar wat hij zijn patiënten het beste kan adviseren op het gebied van voeding en leefstijl.

“Men begint in de revalidatie nu gelukkig wel over voeding- en leefstijlgeneeskunde na te denken, maar de echte invulling is er beslist nog niet. In sommige centra is men weliswaar bezig de catering aan te passen door meer met verse en onbewerkte producten te werken, maar dat is natuurlijk nog heel erg algemeen; het heeft nog niets te maken met het specifiek aanpassen van de voeding op een rolstoel gebonden bestaan”.

Voeding en leefstijl als medicijn

De revalidatie heeft volgens Woldendorp dan ook een inhaalslag te maken. “Het lijden en de kosten als gevolg van dwarslaesie gerelateerde aandoeningen, zijn te beperken als we vanaf nu serieus werk gaan maken van voeding en leefstijl als medicijn. Dit is ook helemaal van deze tijd. We leven in het tijdperk dat we steeds meer bewijs krijgen van de beperkingen van de hi tech geneeskunde. Tegelijkertijd zien we de onomstotelijke effecten van de kracht van voeding -en leefstijlgeneeskunde – wat betekent: veranderingen in voedingspatroon en leefstijl om de ontwikkeling van chronische ziekten te voorkomen, behandelen of zelfs volledig om te keren.

Het risico op de meeste complicaties van een dwarslaesie kan drastisch omlaag gebracht worden met een “whole foods” (onbewerkt), laag glycemisch (dus geen bloedsuikerpieken veroorzakend), overwegend plantaardig voedingspatroon, voedingssupplementen suppletie en een aanpassing van leefstijl. Daarmee kan er een wereld gewonnen worden aan levenskwaliteit. Daar ben ik zelf het levende bewijs van. Echter, een volwaardige plek voor voedings- en leefstijladvies in de behandeling van mensen vraagt wel om andere financiering van zorg, veel meer aandacht voor voeding in de opleiding van artsen en het gebruiken van de praktijkkennis van ervaringsdeskundigen (of : ‘practice based evidence’)”.

Basispakket

Dat gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI) per 2019 in het basispakket komt juicht Woldendorp van harte toe. “Er is inmiddels genoeg wetenschappelijk bewijs voor de effecten van leefstijlaanpassingen op het voorkomen, behandelen of zelfs volledig omkeren van bepaalde ziektes. De kracht van voeding als ‘medicijn’ en preventief middel bij diabetes, maar bijvoorbeeld ook bij kanker, is zo groot dat artsen er niet meer omheen kunnen”.

Niet hetzelfde als leefstijlcoach

Woldendorp ziet dat het niet meer te ontkennen valt dat voedings- en leefstijladvies in de behandelkamer thuishoort. “Maar,” waarschuwt hij, “een opleiding voedings- en leefstijlgeneeskunde is iets wezenlijk anders dan een opleiding tot leefstijlcoach. Die opleidingen zijn voornamelijk gericht op beweging en coaching, en qua voedingsleer veel te beperkt en algemeen om ernstig overgewicht en chronische ziekten adequaat en verantwoord te behandelen – alle goede bedoelingen en initiatieven ten spijt”.

Evidence-based voedingsinterventie

Evidence-based voedingsinterventie, en de overschakeling naar een overwegend plantaardig dieet, is de basis van werkelijke leefstijlgeneeskunde, zegt Woldendorp. “Kijk ook maar naar alle internationale richtlijnen op dit gebied, zoals van het leidende American College of Preventive Medicine en het American College of Lifestyle Medicine. Daarin loopt Nederland echt schrikbarend achter. Hier werkt men nog rustig met voedingsaanbevelingen van het voedingscentrum en de Schijf van Vijf; richtlijnen die totaal niet bedoeld of geschikt zijn voor mensen met (ernstig) overgewicht en/of chronische ziekte of een sedentair bestaan”.

Leefstijlgeneeskunde is een medisch specialisme

“Voedings- en leefstijlgeneeskunde is feitelijk een medisch specialisme”, legt Woldendorp uit. “Het gaat allereerst over het behandelen van chronische ziekten met voeding. Daarnaast is het van essentieel belang om patiënten uit te leggen wat bepaalde voeding in hun lichaam doet, en ze vervolgens aan de hand te nemen bij hun veranderingsproces. Patiënten hebben vaak meerdere chronische ziekten en klachten tegelijk, met bijbehorend medicijngebruik dat afgebouwd moet worden. Als een patiënt bijvoorbeeld insuline of bloedsuiker verlagende medicatie gebruikt, dan moet je als behandelaar een gedegen plan maken om iemands voedingspatroon verantwoord te gaan veranderen. Het vereist dan ook medische kennis- en monitoring”.

Vertalen naar de praktijk

Woldendorp ziet dat een groeiende groep artsen en specialisten vindt dat voeding een prominentere plaats bij de behandeling van chronische ziekten verdient, en op die manier in belangrijke mate kan bijdragen aan gezondheidswinst. Hij ziet echter ook een hiaat in de vertaling naar de praktijk. “Het probleem is dat ze veelal nog de kennis en behandelrichtlijnen missen”.

Makkelijker

Ook moet het patiënten makkelijker gemaakt worden om goede keuzes te maken, vindt Dr. Woldendorp. Leefstijl hoort wat hem betreft dan ook in het basisverzekeringspakket. “De meest recente onderzoeksresultaten over de omkeerbaarheid van bijvoorbeeld diabetes type 2 zijn niet alleen bijzonder spectaculair, maar bieden zicht op ongekend grote medisch en financiële winst. Voedings- en leefstijlbehandeling leidt tot blijvend gezondheid, bespaart op termijn kosten, omdat patiënten na verloop van tijd geen of veel minder medicijnen nodig hebben en er minder arbeidsverzuim is. Mensen worden gezonder, gelukkiger en krijgen een betere kwaliteit van leven”.