“Rolstoel gebonden én gezond: niet vanzelfsprekend”

Wat is het belang van ‘zorgen voor je eigen lichaam’ en waarom is dat anders voor mensen die in een rolstoel zitten ten opzichte van mensen die ‘gewoon’ kunnen lopen? En hoe relateert zich dat tot voeding?

Annemarie de Vries-Postma: “Het is héél belangrijk voor je gezondheid, maar ook voor je eigenwaarde en zelfrespect, om te zorgen voor je eigen lichaam. Het zijn nooit de artsen die jou ‘beter’ of gezonder maken; het is uiteindelijk altijd jouw eigen lichaam dat dit doet. Welke arts vraagt er nou wat jij in je keukenkastjes of koelkast hebt staan? De tijd is voorbij om op anderen te vertrouwen als het gaat om je gezondheid. De sleutel ligt in jouw eigen handen. Of liever gezegd: op je eigen bord”.

 

Welke arts vraagt er wat jij in je keukenkastjes of koelkast hebt staan?

 

Zijn mensen zich bewust van de gezondheidsrisico’s van hun rolstoelleven?

“Nee, absoluut niet. De meeste mensen met een dwarslaesie zijn zich daar te weinig bewust van of doen er te laconiek over. ‘Ach, ik ben een Bourgondiër’ hoor ik dan. Of: ‘Ik ben maar 15 kilo te zwaar. Dat is toch best netjes na zo veel jaar zitten!’ Ze realiseren zich niet dat hun metabolisme echt wezenlijk anders is dan dat van iemand die gewoon (ook nog) loopt”.

Anne Marie de Vries Postma en Saartje

Waarin verschilt dat van lopende mensen?

“Wij hebben een lager energie verbruik dan lopende mensen en daardoor een groter risico op onder andere obesitas. Dit wordt dan ook wel een van de “secundaire complicaties” van een dwarslaesie genoemd. Volgens een studie van het NHIS in de VS (National Health Interview Survey) uit 2008, komt iemand met een dwarslaesie vanaf het moment van het ontstaan ervan, gemiddeld 2 kilo per jaar aan”.

Hoeveel lager is het energieverbruik van iemand in een rolstoel?

Je metabolisme is – afhankelijk van het niveau van je laesie – zelfs zo’n 14-27% lager dan mensen die niet in een rolstoel zitten. Dat is echt iets om heel goed bij stil te staan. Je spiermassa neemt af en je vetpercentage neemt toe (of: je vetvrije massa neemt af). Als je altijd zit verbrand je gemiddeld ca. nog slechts 1 calorie per minuut. Vrijwillig sedentaire mensen (die overmatig zitten door werk of leefstijl) kunnen dit nog enigszins compenseren door beweging. En dan bedoel ik vooral: beweging van de benen. Dit kunnen wij niet”.

Rolstoelgebonden en gezond zijn

Hoe ongezond ís overgewicht voor rolstoel gebonden mensen?

“Overgewicht voor ons vele malen zwaarder telt dan voor een ‘gewoon’ iemand. Een paar kilo te veel aan gewicht kan al ernstige gezondheidsgevolgen hebben. We spreken daarom bij ‘dwarslaesiemensen’ ook wel van “verborgen overgewicht”. Je ziet het niet altijd meteen zo duidelijk. Maar dat wil niet zeggen dat het er niet is. Onze body compositie is nu eenmaal anders: onze spieren slinken, onze botmassa en vetvrije massa nemen af (en dit wordt alleen maar erger naarmate je ouder wordt)”.

Wat is de voornaamste reden dat een sedentaire levensstijl andere ‘voedingsregels’ vereist?

“Je kunt te dik zijn en toch gezond; je kunt dun zijn en toch ongezond; maar wat echt heel onwaarschijnlijk is (en ook bijna niet voorkomt) is dat je een sedentair (dus zittend) bestaan hebt, en toch gezond bent. Rolstoel gebonden zijn én gezond zijn, is bepaald geen vanzelfsprekende combinatie – en al helemaal niet op de langere termijn”.

Waar komt dit vooral door?

“Ik zal het proberen zo kort (en eenvoudig) mogelijk uit te leggen. Uit onderzoek blijkt dat volkomen gezonde, lopende mensen die langdurig zaten, al heel gauw hun vermogen verliezen tot het opnemen van glucose (suiker). Onze benen vormen onze grootste spiergroep. En dit is één van de voornaamste redenen waarom langdurig zitten zo slecht is. Want als je je benen niet meer beweegt, komt je stofwisseling bijna tot stilstand. Dit houdt in dat na maaltijden je bloedsuikerspiegel tot grote hoogten stijgt. Je lichaam kan de suiker die erin gestopt wordt (suiker, snoep, koekjes, volkorencrackers, rijstwafels, brood, pasta, rijst, aardappelen etc.) niet meer kwijt. Bij wie veel zit, blijft die bloedsuikerspiegel pieken met alle gevolgen van dien: overgewicht, diabetes 2, ontstekingen van de vaatwanden en dus hart- en vaatziekten”.

Dan is het risico bij mensen in een rolstoel waarschijnlijk nog hoger?

“Ja, precies. Bij iedereen met een dwarslaesie, neemt de spiermassa onder de laesie af. Elk been staat voor 16% spiermassa. Dus als je aan beide benen verlamd bent, mis je sowieso al 32% spiermassa (nog even los van het slinken van de spieren door de jaren). Dit houdt in dat je bloedsuikerstofwisseling (ook wel: koolhydratenmetabolisme) ernstig is verstoord en je lichaam de grootst mogelijke moeite heeft om koolhydraten te verwerken en suikers op te nemen”.

Waarom wordt je lichaam ongevoelig voor insuline als je altijd zit? En wat heeft dit voor gevolgen?

“Als je benen nooit bewegen stijgt je bloedsuiker. Dit stimuleert normaal gesproken de afgifte van het hormoon insuline. Insuline zorgt ervoor dat glucose je cellen kan binnenkomen om te worden verbrand tot energie. Als je altijd (of te veel) zit, is dit proces verstoord. Je lichaam wordt ongevoelig voor insuline. Hierdoor gaat je bloedsuiker na maaltijden pieken en blijft hij pieken. Met alle risico’s van dien”.

Een goede bloedsuikerstofwisseling is een voorwaarde gezondheid, zeg je in je lezingen.

“Klopt. Bloedsuikerontregeling veroorzaakt allerlei lichamelijke en psychische klachten. Het ontregelt namelijk tal van processen en zorgt voor chronische ontstekingen in je lichaam die uiteindelijk tot allerlei chronische aandoeningen en vroegtijdige veroudering leiden. Ook toont onderzoek aan dat hoge bloedsuikerwaarden een grote rol spelen bij decubitus en slecht genezende wonden”.

groene-smoothie
Waarom geen Schijf van Vijf voor mensen in een rolstoel?

“De Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) geeft zelf aan dat de Schijf van Vijf niet toepasbaar is op mensen met een “sedentaire leefstijl” (overmatig zitten) en/of chronische ziekte. Het door mij ontwikkelde Sit Smart Dieet (SSD) is het eerste voedingsmodel dat zich richt op de gezondheidsrisico’s van overmatig zitten door werk of handicap, en het verhoogde risico op de vele chronische ziekten die hier mee gepaard gaat. Het is een nieuw alternatief voor een grote en groeiende groep mensen.”

Waar is de SSD-voedingsmethode specifiek op gericht?

“SSD is gericht op het stabiliseren van je bloedsuiker, het laag houden van je insulinespiegel, het sparen van je alvleesklier en het verhogen van je insulinegevoeligheid. Het is gericht op het verbeteren van je stofwisseling, spijsvertering, reiniging van weefsel en organen, doorbloeding, huidherstel en wondgenezing en vertragen van botontkalking”.

En ook op je geestelijke gezondheid begrijp ik?

“Ja. SSD is ook sterk gericht op de geestelijke gevaren van al dat zitten. Onderzoek toont aan dat ook je geestelijke gezondheid nauw verbonden is met de hoeveelheid tijd die je zittend doorbrengt. En dat te veel zitten zelfs het risico op het ontwikkelen van degeneratieve ziekten, zoals dementie, enorm verhoogt”.

Zijn er nog verdere psychologische gevolgen van te veel zitten?

“Overige gevolgen voor je geestelijke gezondheid van overmatig zitten zijn – aangetoond – een gebrek aan eigenwaarde, minder zelfvertrouwen, lusteloosheid, een gevoel van afwezigheid, apathie en een gebrek aan motivatie. Veel zitten – je hebt het nu meerdere keren kunnen lezen- zorgt onder meer voor verandering van je bloedvetten, je insulinespiegels en je insulinegevoeligheid, wat stemmingswisselingen en depressie veroorzaakt. Dus voel je je vaak lusteloos, depri en niet gemotiveerd? Besef dan dat dit waarschijnlijk alles met je zittende leven te maken heeft! En… dat hier met de juiste voeding echt héél veel aan te doen is!”

Bron: Interview Dwarslaesie Organisatie Nederland, maart 2017